Overtoerisme: wanneer toeristen het paradijs verwoesten (en hoe je niet een van hen moet zijn)

Language Specific Image

Velen van ons kennen dit tafereel: je komt na veel plannen aan op je droombestemming en gaat op weg om de beroemdste toeristische attractie van de stad te bezoeken. Als je aankomt, zie je een mensenmassa: reusachtige groepen, allerlei soorten gezinnen en groepen tieners die een miljoen poses doen.

Het maakt niet uit of het het Colosseum in Rome is of de Salar de Uyuni, er zijn plaatsen die echt vol zijn met mensen. Vanaf het moment dat een plek toegankelijk wordt voor toeristen met een adequate infrastructuur om ze te ontvangen en de bestemming in hun klauwen valt, wordt alles een zee van mensen, foto’s en souvenirs.

Het probleem begint wanneer deze mensenmassa’s groter worden dan de infrastructuur die de plaats heeft om ze te ontvangen.

hindert één toerist te veel mensen?

Toeristen “storen” de lokale bevolking al heel lang. Al in de jaren 60 beschreef de Amerikaanse socioloog Dean MacCannell toeristen als dwaze wezens, aangetrokken door “pseudo-evenementen” en “geënsceneerde authenticiteit”. Volgens MacCannell komen toeristen aan, worden betoverd door van alles en nog wat en gaan weer weg, terug naar hun realiteit, zonder de realiteit van de ander op te merken.

Vandaag de dag vechten hele steden zoals Barcelona en Berlijn tegen de opmars van platforms voor gezamenlijke huurwoningen, die de huizen van de mensen die er wonen gebruiken in naam van het toerisme. Het bekritiseren of verbieden van toerisme is echter contraproductief, vooral omdat een groot deel van de inkomsten van deze steden afkomstig is van toeristen. Wetenschappers hebben al aangetoond dat de schuld geven aan reizigers niet de oplossing is voor het probleem. Eerst en vooral is het nodig om het probleem te begrijpen.

wat is overtoerisme?

Het is niet omdat een plaats druk is dat een bestemming verzadigd is. In toerismestudies wordt dit “crowding” genoemd en het betekent gewoon dat er te veel mensen zijn in verhouding tot de ruimte. Denk maar aan de Eiffeltoren in de zomer of Times Square in New York.

Crowding treedt op wanneer een massale toestroom van toerisme de cultuur, economie en natuur van een plek bedreigt. Een groep onderzoekers die in opdracht van het Europees Parlement een studie over dit onderwerp uitvoerde, beschreef“overtoerisme als een situatie waarin de impact van toerisme op een bepaalde tijd en plaats zijn fysieke, ecologische, sociale, economische, psychologische en/of politieke grenzen overschrijdt”.

Hoe Instagram heeft bijgedragen aan overtourisme

📷@francineito

Drukke plaatsen zijn niet per se bedreigde plaatsen. Maar met de opkomst van nieuwe communicatietechnologieën en de verandering in de manier waarop we reizen, moeten we nog een factor aan de vergelijking toevoegen: de Instagram-factor. Als tientallen influencers een plek bezoeken, is de kans groot dat hun volgers de foto willen herhalen.

Een voorbeeld hiervan is het monument genaamd de Poorten van de Hemel op Bali.

Er staan zoveel mooie foto’s op Instagram dat er tegenwoordig rijen toeristen staan te wachten tot ze aan de beurt zijn voor een “influencer moment”. Het omringende landschap, dat niet op de foto’s te zien is, lijkt in niets op wat je zou verwachten. Maar de Lempuyang Tempel, waar de beroemde poorten zich bevinden, is heilig voor de inwoners van Bali en is een (meer respectvol) bezoek waard.

Bedreigde paradijzen

Het zijn niet alleen de ultra gefotografeerde plaatsen die lijden onder overtoerisme. Volgens het bovengenoemde onderzoek van het Europees Parlement kunnen de resultaten verrassend zijn: overtoerisme bedreigt niet de grote steden en hun vervelende inwoners, maar wel de kleine plattelandsstadjes en het milieu eromheen.

Kortom, als de Sagrada Familia in Barcelona vol is, is er gewoon sprake van drukte. Maar als de Thaise regering besluit om Maya Bay, haar beroemdste strand, tot 2021 te sluiten, dan is dat omdat de natuur zich niet meer kan herstellen van de schade die het rooftoerisme heeft aangericht. Op dit moment moeten we het waarschuwingssignaal aanzetten en opnieuw nadenken over hoe we onze droombestemmingen kiezen, hoe we reizen en hoe we toeristische activiteiten reguleren.

De gevaarlijkste facetten van overtoerisme

Wanneer overtoerisme uit de hand loopt, kan het historische locaties, inheemse diersoorten en oude culturen uitroeien. De druk die duizenden toeristen op een plek uitoefenen is veel groter dan we ons kunnen voorstellen. Toeristen laten veel geld achter waar ze ook gaan, maar ze laten ook veel afval achter.

Denk aan een kleine stad met een rioleringssysteem dat ontworpen is voor 10.000 inwoners. Als de overheid besluit om een internationaal evenement te organiseren waar 2000 mensen op afkomen, berekenen ze hoeveel dollars de bezoekers in de economie pompen, maar ze denken niet aan het dagelijkse afval dat het systeem overbelast (ja, we hebben het over plas en poep).

Een simpele voorspellingsfout kan een leiding laten barsten, de watervoorziening van de stad verstoren, het grondwater en rivieren vervuilen en zelfs een hele stad! Klinkt dat overdreven? Nou, dit is een veelvoorkomende situatie in sommige van de meest toeristische steden van Zuid-Amerika tijdens de Dakar Rally.

Wetten ter bescherming tegen de verzadiging van toeristische trekpleisters

hoe lossen we het probleem op? Door te stoppen met reizen? Door ons thuis op te sluiten en snikkend te denken aan plaatsen die we nooit live en rechtstreeks zullen zien? Nee, de rol van de toerist is niet om het probleem van de infrastructuur van hele steden op te lossen. Het is aan ons om de regels te respecteren, geen overlast te veroorzaken en geen natuurlijke hulpbronnen te verspillen. Een voorbeeld van relatief succes is de heilige berg Machu Picchu in Peru.

Wij backpackers horen al jaren dat Machu Picchu op het punt staat te sluiten. Vandaag de dag is er een limiet aan het aantal bezoekers dat de ruïnes dagelijks mogen ontvangen, onder druk van het UNESCO-comité dat Werelderfgoederen beschermt. De druk heeft gewerkt en we kunnen zeggen dat Machu Picchu nog lange tijd open zal blijven voor bezoekers.

Hoe niet een van “die” toeristen te zijn

Elke backpacker denkt dat hij beter weet hoe hij moet reizen dan de “massa”, de bezoekers van pakketreizen. Ik ben het niet die dat zegt, maar er zijn studies over dit onderwerp. Backpackers hebben meer vrijheid om hun reisroute samen te stellen, meer tijd op één plek door te brengen en niet alleen maar bezienswaardigheden en souvenirs te consumeren en te verdwijnen. Dit is een feit, hoewel er meer factoren zijn om rekening mee te houden.

Lokale gebruiken respecteren lijkt een kwestie van gezond verstand, maar het is moeilijk om de culturele nuances waar te nemen die ons onderscheiden van onze gastheren als we er niet genoeg aandacht aan besteden. Informeer naar de gebruiken voordat je op reis gaat, stel vragen, luister en observeer. Jij en je vrienden zijn super enthousiast om met de trein naar een Europese hoofdstad te reizen, in stijl, ik weet het, maar voor anderen in de trein kan het een andere reis van huis naar werk zijn. Het is belangrijk om de stilte van anderen te respecteren.

Kortom, kruip in de huid van iemand die dezelfde ruimte inneemt als jij.

Duurzame manieren om te reizen

El Rio Hostel, Santa Marta, Colombia 📷 @elriohostel

Er zijn al duurzamere manieren om te reizen en je gebruikt er waarschijnlijk al veel. Het hostel is de beste manier om te verblijven, omdat je zo meer contact hebt met andere reizigers, accommodatie kunt ruilen voor werk en minder ruimte inneemt dan een kingsize bed in een vijfsterrenhotel.

Bovendien kun je zelf koken en vermijd je de bergen afval die fastfoodrestaurants produceren.

Ook zul je met een rugzak waarschijnlijk niet de hele dag bezig zijn met activiteiten en van tour naar tour gaan. Door in een langzamer tempo te reizen en langer op één plek te blijven, verminder je je ecologische voetafdruk, kom je in contact met de lokale bevolking en ontdek je hoe het echt is om daar te leven.

7 tips voor duurzaam toerisme

📷@leonorsousa

Dit zijn enkele supersimpele tips die je op je volgende reis kunt toepassen om de negatieve effecten van overtoerisme te verminderen en ons in staat te stellen deze bestemmingen veel langer te bezoeken:

  1. Kies waar mogelijk voor de trein of bus in plaats van het vliegtuig.
  2. Neem je herbruikbare waterfles en metalen keukengerei (rietje, bestek en bord) mee.
  3. Doe onderzoek naar waar je naartoe gaat en kies ervoor om in het laagseizoen te reizen.
  4. “In Rome doe je wat de Romeinen doen”, d.w.z. gedraag je en eet als een inwoner en stimuleer kleine familiebedrijven in plaats van multinationals.
  5. Kies je souvenirs verstandig uit om te voorkomen dat je bijdraagt aan roofindustrieën (geen vogelveren, edelstenen, stukken van archeologische vindplaatsen).
  6. Bezoek geen attracties waar dieren worden gebruikt, zoals olifantenritjes.
  7. Laat nooit je afval rondslingeren, vooral niet als je natuurreservaten bezoekt, het motto is “laat niets achter, neem alleen foto’s”.

📚 Over de auteur 📚

Mariana Eberhard is freelance journalist en vertaler. Ze woont in Berlijn, is moeder van een Duits-Braziliaans gezin en verzamelaarster van tropische planten. In haar vrije tijd probeert ze een doctoraat in de sociologie van het toerisme af te ronden, waar ze onderzoek doet naar backpackers in Zuid-Amerika en culturele conflicten. Sommige van haar teksten zijn te vinden op de blog Travel Praxis.

Get the App. QRGet the App.
Get the App. QR  Get the App.
Scroll naar boven