Straatkunst in Berlijn die je niet mag missen

Jarryd Salem is een reisjournalist die sinds 2007 als backpacker de wereld rondreist. Hij legt zijn ervaringen met duurzame, langdurige avontuurlijke reizen vast en reist momenteel over land van Zuidoost-Azië naar Zuid-Afrika, zonder gebruik te maken van vliegvervoer. Je kunt zijn reis volgen op zijn blog NOMADasaurus en opFacebook, Twitter, Google en Instagram

Er zijn maar weinig steden ter wereld die erin geslaagd zijn om zich op dezelfde manier te herstellen van zo’n bewogen geschiedenis als Berlijn. Na jaren van genocide, oorlog, verdeeldheid en onderdrukking staat de hoofdstad van Duitsland nu bekend om haar vooruitstrevende, liberale opvattingen over politiek en de samenleving.

Uit deze geschiedenis is een enorm levendige kunstscene voortgekomen die vrijdenken en rebellie bevordert. Van de bohemienachtige wijken Kreuzberg en Friedrichshain tot de verlaten gebouwen en pakhuizen die verscholen liggen in de uithoeken van de stad: hier zijn enkele van de beroemdste en meest fascinerende kunstwerken geplaatst, zowel legaal als illegaal, die ofwel wachten om ontdekt te worden ofwel volledig aan nieuwsgierige blikken onttrokken zijn.

Langs het langste nog overeind staande deel van de Berlijnse Muur ligt de emotioneel geladen East Side Gallery, de grootste openluchtkunstgalerie ter wereld. Deze plek, die symbool staat voor de veerkracht van de Berlijnse bevolking, is uitgegroeid tot een steeds veranderend historisch monument.

Je kuntBerlijnniet echt beleven zonder je te verdiepen in enkele van de krachtige, prachtige en ontroerende straatkunstwerken die overal in de stad te vinden zijn.

“Astronaut” – Victor Ash – Mariannenstraße, Kreuzberg

Hoog boven de Mariannenstraße in de tragisch hippe wijk Kreuzberg torent een van de beroemdste kunstwerken van Berlijn uit: ‘Astronaut’ van Victor Ash. Het werk werd in 2007 in opdracht van de stad gemaakt als onderdeel van het Blackjumps-straatkunstfestival. Ash’s zwevende ruimtevaarder meet 22 m bij 14 m en wordt beschouwd als de grootste sjabloontekening ter wereld.

In een interview met Alex Wells zei Victor Ash dat zijn motivatie achter het werk was: „de astronaut te maken in relatie tot de ruimtewedloop tussen Amerika en de USSR, aan het idee van vechten voor iets dat niet met soldaten is, dat niet hier op aarde is – het is in een andere dimensie. Dat is het soort idee dat mij inspireert: het is globaler, menselijker.” Hij vond de locatie in Berlijn belangrijk vanwege de manier waarop de stad tijdens de Koude Oorlog als een ‘icoon’ werd gezien.

“The Wall Jumper” – Gabriel Heimler – East Side Gallery

De Berlijnse Muur geschilderd op de Berlijnse Muur. Dit eenvoudige beeld blijft een van de krachtigste en meest inspirerende werken op de hele East Side Gallery. De Franse kunstenaar Gabriel Heimler beeldt een man af die over de barricades van West-Berlijn naar Oost-Berlijn springt.

Er wordt verondersteld dat het een Oost-Duitser voorstelt die vrijheid verwerft door over de muur te springen, hoewel Heimler er naar verluidt mee bedoelde een man weer te geven die naar het Oosten overstak om de Oost-Duitse staatsbedrijven op te kopen. Wat de ware betekenis ook moge zijn, het staat nu symbool als een kunstwerk dat vrijheid en eenwording in deze wereld bevordert.

“The Artist’s Tears” – Jimmy C – Revalerstrasse, Friederichschain

James Cochran, ook bekend als ‘Jimmy C’, was in de jaren negentig een sleutelfiguur in de underground graffitibeweging in zijn thuisland Australië. Na zijn afstuderen aan de universiteit met een master in beeldende kunst en geïnspireerd door traditionele Aboriginal-stipschilderijen, bracht Jimmy C zijn unieke kunst over de oceaan en zijn werken zijn nu te zien in enkele van de hipste steden ter wereld.

Hij staat bekend om zijn ‘drip style’-schildertechniek, waarbij elk werk wordt voltooid met honderden spuitstoten uit een spuitbus. ‘The Artist’s Tears’ is een herinterpretatie van een origineel werk dat hij tien jaar eerder maakte en dat nu in Berlijn te zien is; het markeert de samensmelting van zijn “interesse in figuratief realisme in de schilderkunst met graffiti of straatkunst.”

“Es Geschah Im November” (Het gebeurde in november) – Kani Alavi – East Side Gallery

Toen de Berlijnse Muur viel, was Kani Alavi erbij. Toen hij uit het raam van zijn slaapkamer keek, merkte hij op dat hij „verwachtte blije en opgewonden gezichten te zien, maar toen ik ze van dichtbij bekeek, zag ik ook droevige, onzekere en angstige gezichten.”

Toen hij de opdracht kreeg om een muurschildering te maken op de East Side Gallery, kwam er één beeld bij hem op. Dat van duizenden onderdrukte Oost-Berlijners, die nu de kans kregen om door de muur heen te breken en voor het eerst in 28 jaar hun dierbaren weer te zien. Maar naast die enorme opluchting was er ook angst voor het onbekende. De emoties die Alavi in zijn figuren uitdrukt, zijn niet die van geluk – het zijn emoties van onzekerheid.

“Shackled By Time” en “Take Off That Mask” – BLU – Cuvrystraße, Kreuzberg

Onder het pseudoniem ‘Blu’ reist deze Italiaanse kunstenaar sinds 1999 de wereld rond om zijn straatkunst te tonen. In 2008 kwam hij naar Berlijn om de enorme muurschildering ‘Shackled By Time’ te maken.

Zijn locatie was niet zomaar gekozen – hier stond ooit een van de twaalf grenscontroleposten van de Berlijnse Muur. Met dit tragische moment in de geschiedenis in gedachten schilderde hij het beeld van een man zonder hoofd die een stropdas vastmaakt en twee gouden polshorloges draagt, die met een gouden ketting aan elkaar zijn verbonden; vergelijkbaar met handboeien.

Zijn tweede muurschildering, getiteld ‘Take Off That Mask’, toont twee figuren die met één hand proberen het doek van elkaars gezicht te verwijderen. De andere hand van elk van hen is in de vorm van een ‘E’ gehouden, terwijl de andere man poseert met een ‘W’ – voor oost en west, de twee kanten waartussen Berlijn tussen 1961 en 1989 verdeeld was.

„Diagonale Lösung Des Problems“ (De diagonale oplossing voor problemen) – Michail Serebrjakow – East Side Gallery

Het simpele gebaar van een ‘duim omhoog’ wordt meestal geïnterpreteerd als een teken dat alles in orde is. Maar 28 jaar lang was in Berlijn alles allesbehalve in orde. De meningen en emoties van de inwoners van de stad hadden echter weinig waarde voor degenen die verantwoordelijk waren voor de onderdrukking.

Terugvechten was zelfmoord en het in twijfel trekken van het gezag zou vrienden en familie intens leed berokkenen. In plaats daarvan werden mensen gedwongen om simpelweg te doen alsof ze tevreden waren met hoe de zaken zich ontwikkelden. Het ontroerende kunstwerk van Michail Serebrjakow, ‘The Diagonal Solution To Problems’, verwijst naar de opgelegde positiviteit die de stad werd opgedrongen.

Geketend zijn aan een teken van ‘ja’ betekent weinig als ‘nee’ geen optie is.

“The Pink Man” – Blu – Oberbaumbrug, Kreuzberg

Blu heeft meer dan zijn deel aan fascinerende kunst in Berlijn achtergelaten, en dit werk vormt daarop geen uitzondering. Het gigantische roze wezen dat op het punt lijkt te staan een kleinere mens te verslinden, is in feite samengesteld uit honderden kleinere roze mannetjes.

Zoals typerend is voor Blu’s stijl, is dit niet zomaar een kunstwerk zonder betekenis. De minuscule naakte mannetjes met een uitdrukking van pijn op hun gezicht zijn allemaal aan elkaar vastgebonden tot één gigantisch monster. Met zijn wijd openstaande bek en lege ogen staat de kwaadaardige demon op het punt de enige persoon op te eten die een individu is – de blanke man die zich losmaakt van de norm.

Het kan worden geïnterpreteerd als het kwaad van de samenleving dat voortdurend degenen verslindt die onafhankelijkheid en vrijheid zoeken door ervoor te kiezen zich niet aan te passen; wat doet denken aan het verschrikkelijke naziregime van weleer. Degenen die een stapje terug doen en het kunstwerk bekijken, kunnen hun eigen mening vormen.

Ohne Titel (Zonder titel) – Andrej Smolak – East Side Gallery

Over de gehele lengte van de galerij lijken de uiteenlopende motieven vrede, vrijheid en eenheid te symboliseren. Een krachtige boodschap die je voelt terwijl je van het ene uiteinde naar het andere loopt. Wanneer je dit werk zonder titel van de Tsjechoslowaakse kunstenaar Andrej Smolak tegenkomt, komen al deze indrukken samen in een prachtig en opbeurend moment.

De witte duif trekt aan een ketting die vastzit aan een geketende hand. Twee krachtige symbolen van vrede doorbreken de grenzen van de gevangenschap. In contrast met de imposante ideologieën van de muur waarop het is geschilderd, kun je niet anders dan een verlangen naar harmonie in de stad voelen.

“Suspended” – Alice Pasquini – Warschauer Straße, Friedrichshain

Uit de Italiaanse stad Rome komt Alice Pasquini, ook wel bekend als AliCé. AliCé heeft de graffitewereld stormenderhand veroverd met haar afbeeldingen van onafhankelijke en sterke vrouwen, op een manier die breekt met traditionele stereotypen.

Ze richt zich op het maken van kunst die “gaat over mensen en hun relaties” en “menselijke gevoelens weergeeft en verschillende standpunten verkent”; haar spectaculaire werk is te zien in steden door heel Europa en Australië. ‘Suspended’ is een serie die AliCé vlakbij de East Side Gallery heeft gemaakt en die lijkt op iets wat je in haar persoonlijke schetsboek zou aantreffen.

In tegenstelling tot veel andere kunstenaars neemt ze de volledige verantwoordelijkheid voor de boodschappen in haar kunst en verschuilt ze zich niet achter een pseudoniem of een masker; ze staat graag in de schijnwerpers van de media.

“Grandma I Made It” – Onbekend – East Side Gallery

Verborgen tussen de overvloed aan kunst, graffiti, krabbels en teksten die overal op de muur zijn aangebracht, staat deze eenvoudige opmerking die met vier simpele woorden een krachtige ervaring teweegbrengt. Kwam oma uit Oost-Berlijn of West-Berlijn? Was ze een overlevende of een slachtoffer? Wie was de maker van dit werk? Wat wilde ze bereiken door de Muur te bezoeken?

Tenzij je toevallig op het juiste moment naar de juiste plek op de muur keek, zou je deze boodschap missen. Hoeveel andere hartverscheurende boodschappen liggen er verborgen op de Muur, in de straten en in de getraumatiseerde herinneringen van Berlijn?

Ga je binnenkort naar Berlijn? Bekijk dan onzehostels in Berlijnom je perfecte overnachtingsplek te vinden.