Duurzaam reizen: wat houdt het in en waarom is het zo belangrijk?

“Duurzaamheid’: het is het woord dat tegenwoordig op ieders lippen ligt. We horen voortdurend over verantwoord toerisme, eco-lodges en afval dat in de oceaan wordt gedumpt. Het concept van “groen zijn” is op de een of andere manier tot ons doorgedrongen – maar hoe zorgen we ervoor dat het niet de zoveelste oppervlakkige Instagramtrend wordt? Het wordt tijd dat we ons allemaal serieus gaan bezighouden met duurzaam reizen.

Wat is duurzaam reizen?

Ben jij een van die mensen die zich af en toe schuldig voelt over vliegen? Je bent niet de enige. Toen ik meer begon na te denken over mijn eigen ecologische voetafdruk, doemde één probleem zo op dat het uiteindelijk de olifant in de kamer werd, iets wat ik niet kon blijven negeren: hoe kon ik mijn passie voor reizen in overeenstemming brengen met duurzaamheid? Op het eerste gezicht leek het antwoord simpelweg “dat kan niet”. Maar toen ik beter keek, ontdekte ik dat er veel manieren zijn om dit probleem op te lossen.

Het concept van duurzaam toerisme rust op drie belangrijke pijlers, namelijk:
– De ecologische pijler: bijvoorbeeld het behoud van de natuurlijke omgeving van de bestemming die je bezoekt
– De economische pijler: bijvoorbeeld het ondersteunen van lokale bedrijven daar
– De sociale pijler: bijvoorbeeld het ondersteunen van culturele projecten daar

Hier lees je hoe je deze praktijk kunt toepassen op je eigen reizen.

De ecologische pijler: houd rekening met je impact op het milieu

Vliegtuigen zijn een groot milieuprobleem – de CO2-uitstoot per passagier is enorm. Het is dus belangrijk om de lengte van je reis af te wegen tegen de afstand die je aflegt. In de praktijk betekent dit dat hoe verder je vliegt, hoe langer je daar moet blijven. Dus als je een reis naar de Caraïben overweegt, moet je er minstens twee weken blijven in plaats van in een week heen en terug te vliegen. Een andere manier om de impact op het milieu tijdens je reis te minimaliseren is door minder vlees te eten op reis – en thuis ook proberen te minderen. Intensieve veeteelt is nog steeds de belangrijkste oorzaak van CO2-uitstoot.

Een belangrijke duurzame manier van reizen (wat misschien heel voor de hand liggend klinkt, maar je zou verbaasd zijn hoeveel reizigers dit nog steeds doen), is om altijd al je afval mee te nemen. Laat nooit iets achter op een strand of op een wandelpad – pak het in en gooi het later op de juiste manier weg. Een gemakkelijke oplossing is om je eigen herbruikbare veldfles van thuis mee te nemen in plaats van constant plastic flesjes te kopen in de supermarkt. Onderzoek van tevoren of het kraanwater veilig is om te drinken in het land dat je bezoekt (leuk weetje: op Curaçao is het veilig!) of kijk uit naar een waterkoeler in je hostel. Het is ook een goed idee om oude t-shirts of kapotte of versleten schoenen mee naar huis te nemen en ze daar weg te gooien. Veel landen verbranden hun afval in plaats van het te recyclen, wat ongelooflijk schadelijk is voor het milieu.

Een andere grote misvatting is dat eco-lodges heel duur zijn, wat begrijpelijk is omdat de term vaak wordt gebruikt voor mooie luxe hotels aan duurzame stranden. Desondanks is het heel gemakkelijk om milieuvriendelijke hostelaccommodatie te vinden. Als het hostel is gemaakt van hout uit het regenwoud, maaltijden aanbiedt die zijn gemaakt van lokaal geproduceerde ingrediënten en gebruikmaakt van elektriciteit uit zonnepanelen, dan heb je echt een geweldige eco-accommodatie.

Costa Rica: de perfecte bestemming

Ongeveer 25% van het platteland van Costa Rica en delen van de kustlijn zijn al tientallen jaren gereserveerd als natuurreservaat, wat betekent dat het land de thuisbasis is van baanbrekend werk op het gebied van ecotoerisme. In 1999 introduceerden ze zelfs een certificering, de “CRT”, die de accommodaties in het land beoordeelt op hoe goed ze voldoen aan de principes van duurzame ontwikkeling. In Costa Rica ben je altijd op korte afstand van de jungle, het regenwoud en de stranden (zoals buitenaardse stranden), waardoor het des te belangrijker is, zelfs als toerist, om het natuurlijke landschap van het land te beschermen. Zo doe je dat.

Boek een eco-hostel

Eco hostels zijn hier een tientje waard. Wat dacht je van de Cerro Chato Eco Lodge? Deze kleine, afgelegen B&B ligt aan de voet van de Arenal Vulkaan en wordt omringd door een weelderig aangelegd terrein vol tropische bloemen en vogels. Er zijn veel homestays en hostels verspreid over het hele land die voldoen aan duurzame normen en die Costa Rica’s certificering voor duurzaam toerisme dragen. De mensen die deze milieuvriendelijke accommodaties runnen zijn meestal open en vriendelijke mensen die bezoekers met open armen ontvangen en je graag meer uitleg geven over duurzaamheid.

Op de fiets!

Laat de scooters staan en spring in plaats daarvan op de fiets in Costa Rica. In toeristische gebieden zoals het hippiedorp Puerto Viejo kun je comfortabele cruisers huren voor dagtochten of langere periodes. Hoewel fietsen langer duurt, kom je dichter bij de natuur. Bovendien gaat duurzaam toerisme net zo goed over “langzaam reizen” als over het verminderen van de uitstoot om het milieu te beschermen. Wat is er immers mooier dan door een palmwoud te fietsen en alle geluiden van het regenwoud in je op te nemen? Dat kan allemaal niet met een ratelende scootermotor op de achtergrond.

De economische pijler: steun lokale bedrijven

Ten eerste: de toeristische sector in al zijn vormen kan de economie van een land stimuleren, en dat is geweldig. Resorts en grote hotelketens met all-inclusive aanbiedingen worden echter vaak vanuit het buitenland gerund. Dus als je de lokale bevolking en de economie van het land dat je bezoekt direct wilt steunen, vermijd dan grote hotelketens en boek accommodatie die door de lokale bevolking wordt gerund. Hetzelfde geldt voor bedrijven: heeft een lokale visser je een rondleiding aangeboden in zijn eigen boot? Had je een enthousiaste en vriendelijke lokale gids in het nationale park? Geef ze dan een flinke fooi en beveel ze aan bij anderen.

Malawi: de perfecte bestemming

Ja, dat lees je goed. Deze kleine staat in het zuidoosten van Afrika, grenzend aan landen als Tanzania en Zambia, is een van de armste ter wereld. Maar juist daarom is het de moeite waard om Malawi op je bucketlist te zetten als je deze regio bezoekt. Ondanks het feit dat het de thuisbasis is van Lake Malawi (het negende grootste meer ter wereld), is de plek nog nauwelijks aangetast door het toerisme. Bovendien zijn er theeplantages, stranden en een bergketen om te wandelen. Ga er nu heen en stimuleer de economie van het land!

Hostels gerund door de plaatselijke bevolking

Veel hostels in Malawi zijn opgezet door de lokale bevolking. Hoe meer lokale mensen betrokken zijn bij de dagelijkse gang van zaken, hoe beter. Dit werkt bijzonder goed in het Pakachere Hostel in Zomba. Omgeven door weelderig groen is het een schitterende uitvalsbasis als je in het stadje Zomba verblijft en het ligt op een adembenemend mooi plateau dat perfect is om te wandelen. S Avonds is de Pakachere een populaire ontmoetingsplek voor veel expats, plaatselijke bewoners en reizigers, en er zijn ook regelmatig spelletjesavonden. Een ander voordeel van accommodaties in armere landen zoals deze is dat ze ook verschillende hulporganisaties steunen, wat betekent dat je geld of goederen kunt doneren als je op bezoek bent, in de veilige wetenschap dat alles daar terechtkomt waar de hulp nodig is.

Kies voor lokale touroperators

Om dit deel van Malawi te verkennen, kun je voor een klein bedrag een zitplaats in een minibus krijgen – zorg er wel voor dat je geen haast hebt. Deze bussen vertrekken pas als ze vol zijn, wat uren kan duren. Als je liever een auto huurt, ga dan samen met een paar mensen uit je hostel naar een plaatselijk bedrijf en boek daar een auto (in plaats van het internet te gebruiken). Als je zin hebt om op safari te gaan, kun je beter om een gids vragen dan zelf door het park te rijden. Parkmedewerkers kennen de weg, wat betekent dat je veel meer te zien krijgt – ook dingen die je anders misschien gemist zou hebben (diersporen bijvoorbeeld). Stel je gids zoveel vragen als je wilt, maar vergeet niet om hem ook een goede fooi te geven.

De sociale pijler: respecteer de cultuur en de mensen

Dit onderdeel is gecompliceerd omdat het een breed spectrum aan onderwerpen aansnijdt: schending van mensenrechten, moderne slavernij en gebrek aan respect voor culturele tradities zijn slechts enkele van de dingen waar slecht geïnformeerd toerisme toe kan leiden. Er gebeuren veel dingen achter gesloten deuren waarvan je je niet bewust bent, dus in plaats van je schuldig te voelen, moet je jezelf informeren zodat je beter geïnformeerd bent op je volgende reis. Het is ook belangrijk om je bewust te zijn van de culturele tradities van de plaats waar je naartoe reist. Om te beginnen is het belangrijk om respectvol met de mensen om te gaan en interesse in het land te tonen, zodat je eventuele culturele verschillen of misverstanden kunt herkennen. Denk na over het land dat je bezoekt en de mensen die er wonen terwijl je je reis plant. Vlieg je naar een arm land? Kijk dan op Pack for a Purpose, waar alle hulpgoederen staan die je mee kunt nemen.

India: de perfecte bestemming

Dit enorme subcontinent heeft heel wat verrassingen in petto. Verspreid over het hele land liggen ongelooflijke tempels op je te wachten. Je krijgt de kans om kennis te maken met een breed scala aan religies, culturele tradities en mensen met verschillende achtergronden. Hoewel Indiase mensen over het algemeen erg vriendelijk, behulpzaam en nieuwsgierig zijn, kunnen de armoede en hygiënische normen van het land in het begin een schok zijn. Wat is een betere plek om je horizon te verbreden en je aannames in twijfel te trekken terwijl je andere mensen ontmoet en je vooroordelen achter je laat?

Andere culturen respecteren

India is een zeer etnisch en cultureel divers land. Het is de thuisbasis van meer dan 100 verschillende talen en talloze religies en culturen, allemaal in één grote smeltkroes. Aanhangers van het hindoeïsme maken 80% van de bevolking uit, wat betekent dat het de grootste religie van het land is, gevolgd door de islam en andere religies. Daarom is het belangrijk om je reisgids te raadplegen (of online te kijken) voor of tijdens je reis door elke regio. Het subcontinent is enorm groot en de verschillen tussen de staten zijn net zo groot. Als je culturele gebruiken respecteert, zoals je schoenen uittrekken voordat je een tempel binnengaat, zal het land zijn deuren voor je openen.

Als je alleen reist of gewoon een praatje wilt maken en met andere reizigers wilt afspreken voor excursies, kun je in je hostels reisvrienden en open gesprekken vinden. Het Wanderers Nest Hostel, gelegen in Jaipur, de hoofdstad van Rajasthan, is een geweldige plek om te verblijven. Het hostel heeft zich zelfs geëngageerd om plastic afval te verminderen en de lokale gemeenschap te ondersteunen.

Wees open wanneer je de plaatselijke bevolking ontmoet

In India staren mensen vaak naar toeristen en komen ze naar hen toe. Het kan in het begin even wennen zijn, maar als je bereid bent om open te staan voor mensen die je niet kent, moet je het in India zeker proberen. Er zullen veel mensen zijn die met je op de foto willen. Het is zelfs zo dat vrouwelijke toeristen vaak gevraagd worden om een lokale baby vast te houden – dat zou geluk brengen. Soms kan de eindeloze aandacht die je krijgt een beetje vervelend, verontrustend en vermoeiend worden. Je bent geen robot, dus het is niet erg om soms “nee” te zeggen. Meestal zijn de ontmoetingen echter heel interessant en geven ze je een bredere kijk op de wereld. Hoe dan ook, je kwam hier met een reden, toch? Om een andere cultuur te leren kennen? Dus ga aan de slag en doe precies dat!

Steun sociale projecten op een zinvolle manier

Veel reizigers willen echt helpen, maar vergeten dat hulpverlening echt complex is. Als je bijvoorbeeld besluit om vrijwilligerswerk te gaan doen in een Indiaas weeshuis, besef je pas als je weggaat hoe moeilijk het voor de kinderen is om je te zien gaan. De emotionele band die ze vormen wordt steeds weer verbroken. Wat kun je nog meer doen om te helpen? Eén manier is het ondersteunen van de sociale infrastructuur door middel van verantwoorde consumptie, iets wat je thuis ook gemakkelijk kunt doen. Het Duitse label “Glimpse Clothing” biedt Indiase vrouwen een veilige plek om te werken en redt ze uit de spiraal van geweld. Een ander advies: benader voordat je een regio bezoekt een paar lokale hulporganisaties en vraag of er behoefte is aan specifieke hulpgoederen (bijv. pennen, boeken, krijt), dus neem een paar nuttige producten mee.

De verantwoordelijkheid om op een duurzame manier over de wereld te reizen ligt bij onszelf. Het gaat niet altijd alleen maar om plezier maken, maar is dat niet een deel van de ervaring van reizen? Om een bredere kijk op de wereld te krijgen en een glimp op te vangen van wat er echt onder de oppervlakte ligt? Willen we niet dat de ervaring van reizen over twintig jaar nog steeds hetzelfde is als wat we ons nu voorstellen? Aan heldere bergmeren staan en langs smetteloze stranden wandelen? Andere culturen ontmoeten en af en toe nieuwe dingen leren? Als je antwoord JA is, dan moeten we er nu voor kiezen om op een duurzame en verantwoorde manier te reizen. De realiteit is dat het niet zo moeilijk is. We moeten gewoon (eindelijk) beginnen.

Over de auteur

Anika Landsteiner heeft een blog, waar ze schrijft over (duurzaam) reizen, het vastleggen van momenten en het leven thuis en onderweg. Je kunt haar ook volgen op Instagram. Haar boek, Gehen um zu bleiben(Weggaan, zodat je kunt blijven) is uit sinds 2017.